Wanra puncha, Democracia ukupi, Tena kiti, Napo markapi, manarak kamachiyta arinishpa ishkayniki marka tantari pusharirka, chaypimi Código Orgánico de la Economía Social de los Conocimientos, la Creatividad y la Innovación (Ingenios) kamachiy hawa rimanakuy pusharirka, kay llankaytaka Educación, Cultura, Ciencia y Tecnología minkashkami pusharka.
Kay 10 tantarikuna yallimanta, 120 runakauna marka tantaripi karka, chay llaktapak kamachikkunapash chaypi karka, imashinami llankay patakunata pushak Raúl Abad kamachiy killkak karka, shinallatak Diego Vintimilla, Wilson Chicaiza, Herman Moya kamachiy killkakkunapash chayarka.
Chaypimi shutita killkarishka sapsita charik tantarikuna, kichwas de Capirona ayllullakta, Runashitu de Humuyacu, Suyu Kawsay, Wamaní tantarikuna karka; Nación Quijos ñawapa runakuna; Rukullakta kichwa runakuna; Producción Agrícola Jumandy Kawsay “ASOPROJUK” tantari karka; Yachak Runas Amazónicos del Ecuador (CYRAE) tantari; Centro Kichwa “Tamia Yura” tantari, (FOCIN) tantari chayarka.
Kay kamachiyka Mamallaktapi kapukyachik llankayta mushukyachina yuyaytami charin, shinami: kapuk tiyakta willana, mushuk llankaymanta kullkita kuna, mawkayachina, amawta llankayta, mushukyayta hapishpa kamachiykunata churana, ñawpa yachaykunata wakaychina, taripakkunapak llankayta ukllana.
Antisuypi tantarishkakunapak yuyayka ñawpa yachaykuna hawa achkata rimanami karka, kay yachaykunata wiñaypak hatun yayamanta, churiman, churimanta willkaman chayachina yuyaymi kan, kay yachayta ukllana, riksichina, kamachiywan yachay ukupi, shinalla yachay ukupi pushay karka.
Kay ukupi, ayllullaktapak, llaktayukkunapak, tantarikunapak hatun yuyayka kamachiykunata charinami karka, imashina ñawpa hampikunata mawkayachinapi pantaykuna tiyashka, chayta allichinami kan, ayahuasca, guayusa, chalipanga kiwakunata mana willashpalla hapishkata rikushpa mancharishka kan, shuktak ista llaktakunapi riksikipushkami taririn, nirka.
“Ñukanchik amawta ruku mama, ruku taytapak yachaykunata riksichunka maymutsurikmi kan; ñukanchikpak yachayka kawsak kamuwasimi kan, ukllanami kan”, shinami Inés Shiguango, kichwa Rukullacta warmi rimarka.
Chay rimanakuypi kak runakunaka llaktapi rurashka rimanakuyka may allimi kan nirka, kaymanta runakunapk rimayta, yuyayta hapina nirka.“Kay kamachiyta killkankapa ñukanchikta kayashkamanta may kushillami kanchik; shinami kana karka, minkapi llankana karkanchik”, Jaime Tapuy shina rimarka, Kichwa de Runashitu ayllullaktamanta karka.
EF/pv/jc-kichwa