Kay Movilidad Humana kamachiy tawkasami paypak llaktamanta llukshishpa purik, mayman rik runakunanapak llakita allichichun yanapan. Tikramushka, purik, paklla purik, ista ukllayta mutsuk runakunapak hayñikunata, ruranakunata, mañashkakunata, imashina ukllana ñankunata churan.
Kay rikuykunawan, purik llaktayukkuna shuktak manyaman, shuktak manyaman purikta rikushpa kay kamachiyka, ista ukllayta rikuchin.
Paykunataka paktapakta yaykurina hayñita pushachun, paktapakta mana tsiknishka. Paypak Mamallaktamanata llukshishpa, kacharishka purichun, kay purina pankawan llankanata, yachayta ushanka
Kay kamachiyka rimaymanta, kawsaypura, katichina tiyakuk runa kashkamanta, iñimanta, paypak llaktamanta rik, kishpiychita, kishpiyrishka kashpa chapawan huyayna kanchun nirka, Mamakamachiyta hapishpa kamakta rikun. Istamanta llakichik, llakita rikuk kanka.
Kay llakika hawa manyapi kak, Colombia llaktaman. Shinami 60.329 runakuna yanaparishka, shinallatak, Ecuador, Colombia llaktamanta 95 % runa Hatun ukllashka kan, Naciones Unidas para los Refugiados, ACNUR tantari, shuktakkunapash ukllarishka kan, kunan watapak kuski killakama shina karka. Kay tantarika saywa pampakunata 418 runakuna purikta kaman. Kay 1989 watamanta, 2016 watakama, 233.049 runakuna purirka.
Kay taripak María González, payka Universidad EAFIT, de Colombia yachanawasimanta kan, kay apya-yalapika Estados Unidos y Canadá purik runakunapak mañayta chaskin, (paykunami chuskupi rakishkata chaskin); kipaka Ecuador, Panamá, Costa Rica, Venezuela llaktakuna katin.
Kaytaka, Federico Sersale, ACNUR tantarimanta, Caribe llaktapak purik runata kamakmi shina riman, chay 15 Mamallaktapak Foro Asamblea llaktapak karka. Kay Plan de Acción de Brasil llaktamanta alli kamayta purik runata kun.
Shinami sumak, saywakamay, yanapak shutikunata charin, ayllullaktapi purik runata yanapan, kutintak wasipi tiyarinata, purishpa llankakkunata riman. Kay Ecuador llaktaka mushuk kawsayta rikuchishpa, purik runakuna kutintak llaktaman yaykurichun yuyayta rikuchin.
LILA/pv/jc-kichwa
